Wat is open source?

(Laatst bijgewerkt op 16 november 2009; zie onderaan artikel voor meer informatie)
Velen hebben het tegenwoordig over open source. Vooral in deze tijd van crisis en verlaagde of bevroren budgetten. Dat het vooral gratis is. Maar klopt dit wel en wat is open source eigenlijk?

Introductie

De term open source is in 1997 door Bruce Perens geïntroduceerd. Hij was een Linux ontwikkelaar en schreef de ‘Debian Free Software Guidelines’ over de distributie en ontwikkeling van het Debian Linux besturingssysteem. Later, toen hij de referentie naar Debian had verwijderd werd dit bekend als de open source definitie. Deze definitie omschrijft dat open source software vrijelijk verspreid kan worden zonder royalties, dat de verspreider de broncode openbaar en vrijelijk beschikbaar moet maken en dat afgeleide werken ook als open source uitgebracht moeten worden. De complete definitie is bij het Open Source Initiative terug te vinden als The Open Source Definition.

De definitie heeft het alleen over open source software en dat het vrijelijk ter beschikking staat. Dit is correct en in essentie is dat open source.

Is open source gratis?

De software wel, maar de rest niet. Open source kent net als closed source een ecosysteem, een geheel van mensen, voorschriften, processen, wetgeving, gegevens, applicaties en standaarden. Zo een ecosysteem vergroot de keuze, samenwerking, innovatie en economische kansen.  Dat klinkt vrij commercieel en dat is het ook.

Als men het bovenstaande open source ecosysteem bekijkt, dan is het grootste verschil met het closed source systeem (waar we allemaal aan gewend zijn) de aanwezigheid van communities, die de ontwikkeling van de open source software doen. Dit doen ze op het internet via netwerkcollaboratie. Ze gebruiken verschillende technieken om met elkaar te samenwerken. E-maillijsten, gedistribueerde toegang tot versiebeheer, technieken voor peerreviews, discussiemogelijkheden, sociale netwerken en gebruikersparticipatie. Technieken waarvan IT-afdelingen in bedrijven nog van kunnen leren. Alle partijen (jij en ik) in het ecosysteem kunnen hieraan deelnemen. Zelf gerenommeerde bedrijven als IBM, HP, Sun, Silicon Graphics en Oracle leveren hun bijdrage aan open source. Dit is de kracht van open source. Er zijn meer knappe koppen buiten een organisatie dan binnen een organisatie. Bedrijven doen er goed aan hier gebruik van te maken. Software wordt niet alleen maar binnen het bedrijf gemaakt, maar meer en meer er buiten.

Dat klinkt mooi, maar als iets ontwikkeld en getest is, dan moet dat in productie beheerd worden. Het liefst met ondersteuning van een leverancier. Kan dat wel als de software op het internet ontwikkeld wordt? Ja, steeds meer open source leveranciers bieden diensten aan. Leveranciers als Red Hat, Sun Microsystems, Pentaho, Hippo, Alfresco, Canonical, SugarCRM, Zimbra en Novell. Ze bieden diensten aan voor training, ondersteuning, schadeloosstelling, consultancy, architectuur, enz.  Al deze diensten kosten geld. Dit betekent dus dat open source niet gratis is. Het is niet gratis omdat je moet betalen voor de diensten van open source leveranciers. Daarnaast heeft een bedrijf zelf ook nog uitgaven. Nu nog is open source vaak nieuw in een bedrijf. Medewerkers moeten het nieuwe product leren kennen. Net als bij een nieuw closed source product. De leercurve zal in eerste instantie dus meer geld vergen. De rest blijft hetzelfde als bij closed source. De softwareselectie, de processen voor ontwikkeling, testen en beheer blijven allemaal gelijk.

Waarom is open source dan nog niet zo ingeburgerd?

Hiervoor is (volgens mij) slechts een reden aan te voeren. Mensen en bedrijven moeten over een drempel worden getild. Men weet niet wat open source is, wat voor impact het in een bedrijf heeft en wat het voor hun kan betekenen. Als bedrijven open source willen gaan inzetten, dan moet binnen binnen deze bedrijven en met name de IT-afdeling(en) een bewustwording plaatsvinden. Een bewustwording dat open source software niet verschilt van closed source software.

Het introduceren van open source brengt een bepaalde angst met zich mee. Bang dat de bekwaamheid van mensen minder wordt en bang dat men door open source minder waardevol worden. Ontwikkeling van open source vindt namelijk met name buiten de deur plaats. Het ontwikkelen en beheren van open source in een bedrijf  is exact hetzelfde als voor closed source. Het heeft een leercurve omdat het nieuw is. Het proces van upgraden of updaten is hetzelfde, alleen de frequentie is hoger dan bij closed source software. De ontwikkeling in de community sneller gaat. Men moet een manier vinden om met deze hogere frequentie om te gaan. In het verleden hebben ze zich ook aangepast aan de nieuwe wereld van internet communities als een alternatieve bron van technologie. Dan kunnen ze dat bij open source ook. Alleen op deze manier kunnen ze laten zien dat open source een volwaardig alternatief is voor closed source. Het wordt tijd dat ze diensten voor open source gaan aanbieden die gelijk zijn aan die voor closed source.

Grote initiatieven worden tegenwoordig met open source gebouwd. Kijk maar naar bijvoorbeeld Google, Amazon EC2, Rackspace, GoGRID en Flexiscale. Open source heeft het internet groot gemaakt, omdat internetbedrijven hun oplossingen met open source hebben gebouwd. Waarom? Omdat open source innovatie mogelijk maakt. Niets weerhoudt anderen om ook open source te gaan gebruiken.

Open source zit ook in vele producten die we dagelijks gebruiken. Mobiele telefoons, LCD televisies, harddiskrecorders, MP3/MP4-spelers, fotocamera’s, modems, routers, NAS-systemen, ovens, magnetrons, thermostaten, navigatiesystemen, auto’s, enz. Open source wordt dus vaker succesvol ingezet dan men denkt.

Dus we moeten open source gaan inzetten?

Niets moet. Als men wilt overleven en innoveren dan kan dat beter met open source dan met closed source. Als men een applicatie wilt uitbreiden, maar het huidige product geeft geen mogelijkheid om dit te doen, dan kan uitgekeken worden naar een ander open source product dat via open standaarden aansluit op het product gebruikt voor de applicatie. Open source geeft die vrijheid, closed source vaak niet omdat men vast zit aan de investering in de leverancier daarvan. De zogenaamde vendor lock-in. Doordat sommige applicaties alleen kunnen communiceren met applicaties van dezelfde leverancier, kunnen deze niet zondermeer vervangen worden door software van andere leveranciers. Zo is er bij veel bedrijven een applicatielandschap ontstaan dat afhankelijk is van slechts enkele leveranciers. Dit verschijnsel staat bekend als de vendor lock-in. Overstappen op andere software betekent voor deze organisaties vaak extra migratiekosten, bovenop de aanschaf van een nieuwe applicatie. Organisaties kiezen om deze reden vaak voor een upgrade van de oude applicatie. Op de korte termijn is dat immers goedkoper. Zo wordt het probleem in stand gehouden. Vervanging van software door een applicatie van een andere leverancier is dan op de lange termijn nog steeds geen sinecure. Veel softwareleveranciers leven van de geldelijke inkomsten van licentieverkoop. Zij beschermen hun producten door de broncode af te schermen. Dit is een breed geaccepteerd business model, dat we hier niet willen bekritiseren. Maar deze bescherming heeft wel directe gevolgen voor de afnemers. Deze kunnen niet zelf aan de software sleutelen of het door derden laten aanpassen. Voor iedere aanpassing of uitbreiding moet men terug naar de leverancier die het product heeft gemaakt. Bedrijven kunnen zo dus vast komen te zitten aan de verkopende partij, de vendor, en aan de producten die deze partij aanbiedt. Closed source beperkt en open source biedt vrijheid voor innovatie. Microsoft ziet dit nu ook in en heeft op 10 september 2009 de open source stichting CodePlex Foundation en de open source project hosting website CodePlex opgericht. IBM, HP en Oracle hebben dat al eerder in gezien. Laten we wel een ding voorop stellen: open source software wordt gekozen omdat het de functionaliteit biedt die men zoekt en niet omdat het gratis is! Andere keuzes zijn de niet-functionele kenmerken, zoals flexibiliteit, kosten en beschikbare ondersteuning.

Bedrijven gaan steeds meer open source gebruiken. Of ze nu willen of niet. De nieuwe innovaties van cloud computing gebruiken allemaal open source.  Bedrijven zullen dit gaan gebruiken, om de beheerkosten te verminderen. Enteprise Resource Planning (ERP), Enterprise Content Management (ECM) en Enterprise Information Management (EIM) systemen gaan richting open source. Het dringt dus de core bedrijfsapplicaties binnen. Bedrijven kunnen dus niet vroeg genoeg beginnen met open source te accepteren. Voor server, maar ook voor desktops. Microsoft heeft nog wel het grootste marktaandeel van besturingssytemen (MS Windows) op de desktop, maar ook hier dringt open source al binnen. Denk maar aan Firefox, OpenOffice, Eclipse en de vele applicaties van Google. Goede Linux alternatieven voor de desktop zijn er ook al: Ubuntu en Suse zijn op dit moment de meest gerenommeerde. Red Hat biedt ook een desktop aan, maar hun focus ligt bij servers. Alle bieden dezelfde functionaliteit dan MS Windows of de pakketten voor MS Windows. Zelfs in meerdere smaken. Voor veel closed source software op de desktop is wel een open source variant te vinden. Zie: LOOP.

Hoe zit het met de licentiekosten?

Open source heeft verschillende licenties. Ongeveer vijftig. De bekendste zijn de Apache License, de Eclipse Public License, GPL (GNU General Public License) en MPL (Mozilla Public License). Deze licenties mogen niet gebonden zijn aan een product, mogen andere software niet beperken en moeten technologie neutraal zijn.

Als bedrijven voor hun klanten ontwikkelen met open source, dan moeten ze rekening houden met conflicterende licenties. Dit is geen probleem zolang men software met een andere licentie niet inbed (en dus niet één geheel vormen). Naast elkaar gebruiken en aanroepen vanuit software met een andere licentie is wel toegestaan. Deze bedrijven moeten dus de licenties van hun open source software kennen. Ze doen er goed aan om een jurist in te huren die de open source licenties kent. Zitten bedrijven niet in de ontwikkelbusiness, dan is er niets aan de hand.

De open source licenties zijn alleen gecreëerd zodat men het speelveld niet omver kan gooien en niet om het ons lastig te maken. Het licentiemodel zit anders in elkaar dan bij closed source. Bij closed source is het licentiemodel vaak gebaseerd op het aantal servers of het aantal CPU’s of het aantal gebruikers. Bij open source is het licentiemodel gebaseerd op wat men wel en niet mag doen met de software. Deze licentiekosten heel vaak goedkoper dan die van closed source. Open source heeft een heel flexibel licentiemodel dat investeren en innoveren niet in de weg staat. Een lagere TCO (Total Cost of Ownership) kan redelijk goed met open source worden bereikt.

Nawoord

Ik hoop met bovenstaande te hebben aangetoond dat open source niet gratis is, maar wel een goed alternatief voor closed source.

Open source heeft een aantal voordelen t.o.v. closed source:

• De broncode is openbaar en vrijelijk ter beschikking. Het kan gedownload worden en direct gebruikt worden, zonder eerst te moeten wachten op een licentiecode van de softwareleveancier. Bij problemen kan de broncode bekeken worden (maar dit is geen must), iets wat bij closed source niet mogelijk is. Men is dus onafhankelijk van een softwareleverancier.
• Het wordt ontwikkeld op het internet. De community gaat er van uit dat ze betere software kunnen maken als hun code gedeeld kan worden met anderen.
• Competitie tussen de verschillende communities resulteert in meer innovatie en betere producten om aan de eisen van de eindgebruikers te voldoen.
• Door het gebruik van open standaarden kan open source software gemakkelijk geïntegreerd worden. Zeker met andere open source software.
• Uiteindelijk levert open source een lagere TCO doordat de software gratis is en de licentiekosten (door een ander licentiemodel; zie hierboven) lager zijn dan bij closed source.

Het is een ontwikkelmodel om datgene te realiseren wat een bedrijf voor ogen heeft. Of dat met open source is of met closed source. Belangrijk is dat het de functionaliteit biedt die je zoekt.

---

Wijziging 16 november 2009: Vendor lock-in beter uitgewerkt.

---